{"id":39236,"date":"2018-10-09T18:19:36","date_gmt":"2018-10-09T15:19:36","guid":{"rendered":"http:\/\/binkelam.com\/?p=39236"},"modified":"2018-10-09T18:19:36","modified_gmt":"2018-10-09T15:19:36","slug":"yakin-gelecegin-muhtemel-tehlikeleri-antibiyotik-direnci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/binkelam.com\/en\/yakin-gelecegin-muhtemel-tehlikeleri-antibiyotik-direnci\/","title":{"rendered":"Yak\u0131n Gelece\u011fin Muhtemel Tehlikeleri: Antibiyotik Direnci"},"content":{"rendered":"

National Geoprachic<\/strong> dergisinin Eyl\u00fcl 2018 say\u0131s\u0131ndaki bir David Quammen<\/strong> yaz\u0131s\u0131n\u0131 ilgiyle okuduktan sonra ilk defa duymad\u0131\u011f\u0131m, ama hi\u00e7 ara\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131m antibiyotik direnci<\/strong> sorunu hakk\u0131nda yazmaya karar verdim. Bu, hakk\u0131nda bilgi sahibi olmam\u0131z gereken bir konu bence. \u015eu anda masada oturuyorum, dergi solumda duruyor. Bu yaz\u0131y\u0131 Binkelam<\/strong> i\u00e7in \u00f6zg\u00fcnle\u015ftirmeye haz\u0131r\u0131m. Ba\u015flayay\u0131m madem:<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde,\u00a0\u00a0post-antibiyotik<\/strong> \u00e7a\u011f\u0131na girdi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnen bir\u00e7ok uzman var. Bu, \u015fu anlama geliyor: Bundan sonra insanlar, daha \u00f6nceleri antibiyotik<\/strong> kullanarak kolayca kontrol alt\u0131na al\u0131nabilen bakteri formlar\u0131n\u0131n sebep oldu\u011fu enfeksiyonlar y\u00fcz\u00fcnden hastalan\u0131p \u00f6lmeye ba\u015flayabilirler. Bakterilerin antibiyotiklere diren\u00e7 g\u00f6stermesi<\/strong>, D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne g\u00f6re 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck tehditleri aras\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n

\u015eimdi, say\u0131n ziyaret\u00e7iler, yatay gen aktar\u0131m\u0131<\/strong> diye bir \u015fey var; bakterilerin b\u00f6yle bir g\u00fc\u00e7 kazanmas\u0131n\u0131n nedeni bu i\u015fte. Genler normalde ebeveynlerden \u00e7ocuklara, \u00e7ocuklardan onlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131na….\u015feklinde aktar\u0131l\u0131yor. (Dikey gen transferi<\/strong>) Ancak, baz\u0131 mikrobik canl\u0131lar y\u00fcz\u00fcnden bu i\u015f yatay transfere d\u00f6n\u00fc\u015febiliyor. Bu, genlerin d\u00fczenli bir \u015fekilde anne – babadan yavruya ge\u00e7mesinden farkl\u0131 olarak ki\u015fiden ki\u015fiye veya t\u00fcrden t\u00fcre aktar\u0131labilmesi anlam\u0131na geliyor. B\u00f6ylece, bir bakteri t\u00fcr\u00fc, sahip oldu\u011fu \u00f6zellikleri, diyelim ki antibiyotik direnci<\/strong> \u00f6zelli\u011fini sadece kendi t\u00fcr\u00fcndeki bakterilere de\u011fil, ba\u015fka t\u00fcrdeki bakterilere de aktarabiliyor.<\/p>\n

Japonlar 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda, basilli dizanteri vakalar\u0131n\u0131n artmaya ba\u015flamas\u0131 \u00fczerine bu konuda \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Hastal\u0131\u011f\u0131n temel nedeni “Shigella” cinsi bakterilerin sebep oldu\u011fu bir enfeksiyondu ve tedavi i\u00e7in s\u00fclfa ila\u00e7lar\u0131<\/strong> tercih ediliyordu. Fakat zamanla bu ila\u00e7lar bu bakterileri etkilememeye ba\u015flad\u0131. Bunun \u00fczerine streptomisin<\/strong> ve tetrasiklin<\/strong> gibi daha yeni antibiyotiklere ge\u00e7tiler.<\/p>\n

Fakat, 1953 y\u0131l\u0131nda, Shigella t\u00fcrleri bu 2 antibiyoti\u011fe kar\u015f\u0131 da bir diren\u00e7 geli\u015ftirdi. Ama s\u00f6z konusu antibiyotiklerin hepsine kar\u015f\u0131 diren\u00e7li de\u011fildiler, birinden olmazsa \u00f6b\u00fcr\u00fcnden etkileniyorlard\u0131. 1955’de Hong Kong seyahatinden Japonya’ya dizanteri olmu\u015f vaziyette d\u00f6nen bir kad\u0131n\u0131 tedavi etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bu durumun da de\u011fi\u015fti\u011fini fark ettiler. Kad\u0131n\u0131n d\u0131\u015fk\u0131s\u0131nda tespit edilen Shigella<\/strong> t\u00fcr\u00fc s\u00fclfa ila\u00e7lar\u0131na da, streptomisin, kloramfenikol ve tetrasikline de diren\u00e7 g\u00f6steriyordu.<\/p>\n

Bir s\u00fcre sonra daha da beter bir \u015feyi fark ettiler: Diren\u00e7li Shigella bakterisi ta\u015f\u0131yan hastalardan al\u0131nan baz\u0131 Escherichia coli k\u00fclt\u00fcrlerinin de ayn\u0131 ila\u00e7lara diren\u00e7li oldu\u011funu. Yani, Shigella’n\u0131n diren\u00e7 \u00f6zelli\u011fi sadece kendi \u00e7oluk \u00e7ocu\u011funa de\u011fil, alakas\u0131z birtak\u0131m organizmalara da ge\u00e7mi\u015fti. Ara\u015ft\u0131rmalar, diren\u00e7 grubu genlerinin, insan ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131nda bulunan mikroorganizmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturan kalabal\u0131k bakteri ailesinin \u00fcyeleri aras\u0131nda ciddi bir transfer olay\u0131 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Antibiyotik direnci<\/strong> \u00f6zelli\u011fi, neredeyse her bir grupta yer alan di\u011fer t\u00fcrlere, hatta bir cinsten bir ba\u015fka cinse aktar\u0131labiliyordu.<\/p>\n

Peki, pervas\u0131zca oradan oraya ge\u00e7en bu gen grubu tam olarak neydi acaba? Profes\u00f6r Tsutomu Watanabe ve meslekta\u015f\u0131 Toshio Fukasawa’n\u0131n bu konuda \u015f\u00f6yle bir varsay\u0131mlar\u0131 vard\u0131: Bu bir epizom<\/strong> idi, yani bakteri h\u00fccresi i\u00e7inde serbest tak\u0131lan, h\u00fccre kromozomundan ba\u011f\u0131ms\u0131z, kopyalanan bir genetik \u00f6ge. Ya\u015fam normal seyrinde ilerlerken ihtiya\u00e7 duymad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015feydi kendisi, ancak acil durumlarda laz\u0131m olabilecek \u00f6zellikleri kodlayabiliyordu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Watanabe, 1963 y\u0131l\u0131nda, Fukasawa’yla beraber daha \u00f6nce \u00fcst\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 \u015feyi bir makaleyle bilim d\u00fcnyas\u0131na ilan etti: \u00c7oklu antibiyotik direnci<\/strong>, yani bir bakteri t\u00fcr\u00fcn\u00fcn 1’den fazla antibiyoti\u011fe kar\u015f\u0131 diren\u00e7 g\u00f6stermesi \u00f6zelli\u011fi bir epizom \u00fczerine kodlanm\u0131\u015ft\u0131. Epizom s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yerini daha sonra ayn\u0131 anlama gelen plazmid<\/strong> s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ald\u0131. B\u00f6ylece, E. coli gibi tehlikeli olmayan bir bakterinin, \u00e7oklu antibiyotik direnci ta\u015f\u0131yan genleri kendi t\u00fcr\u00fcnden ba\u015fka bir t\u00fcre, Shigella dysenteriae<\/strong> gibi tehlikeli bir bakteri t\u00fcr\u00fcne nas\u0131l transfer edebildi\u011fi a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f oluyordu. Art\u0131k bilim insanlar\u0131 plazmidleri bu transferde rol oynayan \u00f6nemli bir mekanizma olarak kabul ediyorlar.<\/p>\n

2 y\u0131l kadar \u00f6nce, bir grup \u00c7inli bilim insan\u0131, bir domuzdan izole edilen E.coli t\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00f6zlemlerken mcr-1<\/strong> ismini verdikleri bir gen tespit ettiler. Bu i\u00e7 karart\u0131c\u0131 bir geli\u015fme idi, zira bulduklar\u0131 genin kolistin direnci<\/strong> sa\u011flama \u00f6zelli\u011fi vard\u0131. (Kolistin nedir<\/strong> diye soracak olursan\u0131z kendisi, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ilan edilen bir son \u00e7are antibiyoti\u011fi oluyor.) Bu yetmiyormu\u015f gibi, mcr-1 bir plazmid \u00fczerinde hareket ediyordu, yani yatay gen transferi<\/strong> ile bir bakteri t\u00fcr\u00fcnden di\u011ferine kolay ve h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ge\u00e7ebiliyordu.<\/p>\n

\u00c7inlilerin bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 ba\u015fka bilim insanlar\u0131n\u0131n benzer a\u00e7\u0131klamalar\u0131 takip etti. D\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerindeki insanlar\u0131n ve hayvanlar\u0131n b\u00fcnyesinde de bu genin bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu durum kolistinin, yak\u0131n gelecekte 1’den fazla ilaca diren\u00e7 g\u00f6steren bakteri \u00e7e\u015fitlerinin bir\u00e7o\u011fu \u00fczerinde etkili olamayabilece\u011fi anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n

Bakteri – Antibiyotik Sava\u015flar\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n

*1928’de bulunan penisilin<\/strong>\u00a01940’lardan 1955’e kadar \u00e7e\u015fitli stafilokok<\/strong> (\u00c7o\u011fu zarars\u0131z 31 t\u00fcr\u00fc olan, insanlarda ve hayvanlarda irin yapan enfeksiyonlara veya kan zehirlenmesine yol a\u00e7abilen bir bakteri cinsi) t\u00fcrlerine kar\u015f\u0131 etkili bir silah olarak t\u0131bbi ama\u00e7larla kullan\u0131ld\u0131. Fakat 1955’de, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde, \u00f6zellikle de hastanelerde penisilinden etkilenmeyen stafilokok t\u00fcrleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n

*1959’da ortaya \u00e7\u0131kan metisilin<\/strong>, \u00f6zellikle penisiline diren\u00e7 g\u00f6steren bir bakteri t\u00fcr\u00fc olan Staphy-locossus aureus \u00fczerindeki etkisiyle umut vaat etmi\u015fti. Ama 1972’de ABD, \u0130ngiltere, Hindistan, Vietnam, Polonya ve Etiyopya’da bu bakterinin metisiline diren\u00e7 g\u00f6steren t\u00fcrleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n

*Vankomisin<\/strong>, ad\u0131n\u0131 \u0130ngilizce’de “Alt etmek” anlam\u0131na gelen “Vanquish” kelimesinden alm\u0131\u015ft\u0131, zira daha \u00f6nceki ila\u00e7lara diren\u00e7 g\u00f6steren bakteriler \u00fczerinde bile etkiliydi. Fakat 1980’lerin sonlar\u0131nda durum de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Bu s\u0131ralarda entorocossus bakterisinde Vankomisin direnci<\/strong> g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Sonraki 10 y\u0131lda bu diren\u00e7 geninin farkl\u0131 cinslerdeki stafilokoklara da aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tespit edildi. 1996 y\u0131l\u0131nda Japonya’da vankomisine diren\u00e7li stafilokok<\/strong> enfeksiyonlar\u0131 g\u00f6zlendi. 2000’lerin ilk y\u0131llar\u0131nda ayn\u0131 duruma Amerika’da da rastland\u0131.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

National Geoprachic dergisinin Eyl\u00fcl 2018 say\u0131s\u0131ndaki bir David Quammen yaz\u0131s\u0131n\u0131 ilgiyle okuduktan sonra ilk defa duymad\u0131\u011f\u0131m,...<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":39250,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-39236","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39236"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39236\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/binkelam.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}